Khi điểm nghẽn của team chính là manager
AI sẽ không thay manager. Nhưng AI sẽ làm lộ ra manager nào đang giả vờ tạo giá trị.
Bạn có thấy quen không?
Một issue nhỏ giữa CSKH và Product bắt đầu từ một khách hàng complain. CSKH gửi vào group chat. Product hỏi thêm context. Tech nói cần viết ticket rõ hơn. Manager CSKH tag manager Product. Hai bên tạo một file tracking. Rồi sau 2 ngày, cả nhóm vẫn quay lại câu hỏi đầu tiên:
“Vậy ai đang own cái này?”
Trong những môi trường như vậy, manager rất bận. Nhưng bận không có nghĩa là tạo ra nhiều giá trị.
Có những manager dành phần lớn thời gian để hỏi update, forward message, nhắc deadline, gom report, ngồi trong meeting, rồi chuyển thông tin từ nhóm này sang nhóm khác.
Trước AI, kiểu manager này vẫn có thể trông khá quan trọng, vì họ ngồi ở giữa luồng thông tin. Ai cần biết gì thì hỏi họ. Ai muốn việc chạy thì phải đi qua họ. Họ giống như một “trạm trung chuyển” trong tổ chức.
Nhưng trong thời AI, vai trò trung chuyển thông tin sẽ mất giá rất nhanh.
Vì nếu việc chính của bạn là đọc 10 đoạn chat rồi tóm tắt lại thành 5 bullet points, AI làm được. Nếu việc chính của bạn là viết weekly update từ một file tracking, AI làm được. Nếu việc chính của bạn là chuyển ý từ team này sang team khác mà không thêm judgment, AI cũng làm được.
Và đây là chỗ khó nghe.
Đôi khi, điểm nghẽn chính là manager.
Câu này hơi khó nghe, nhưng mình nghĩ nhiều người làm quản lý cần tự hỏi thật.
Nếu mọi quyết định nhỏ đều cần bạn approve, có thể team chưa đủ trưởng thành. Nhưng cũng có thể bạn chưa tạo đủ clarity để team tự quyết.
Nếu mọi thông tin đều phải đi qua bạn, có thể tổ chức thiếu quy trình. Nhưng cũng có thể bạn đang giữ vai trò trung tâm vì nó làm bạn thấy an toàn.
Nếu bạn luôn bận, có thể công ty nhiều việc. Nhưng cũng có thể bạn đang làm quá nhiều việc không còn cần con người làm nữa.
Khi nói về AI trong công việc, mọi người hay bắt đầu từ một câu hỏi quen thuộc:
“AI có giết việc của junior không?”
Câu hỏi này hợp lý. Nhưng mình nghĩ có một nhóm khác cũng cần được nói tới nhiều hơn: manager.
Không phải vì manager an toàn hơn junior. Cũng không phải vì manager sẽ bị thay thế ngay. Mà vì công việc của manager có nhiều bề mặt để AI khuếch đại hơn rất nhiều, và cũng có nhiều bề mặt để AI làm lộ ra hơn rất nhiều.
Hai năm trước mình có viết về Lead by Context vs Lead by Control. Hồi đó mình nói đây là một lựa chọn về phong cách quản lý. Giờ mình nghĩ AI đang biến nó từ lựa chọn thành áp lực. Manager nào còn vận hành theo Lead by Control sẽ bị AI làm lộ ra rất nhanh.
Mình tạm gọi hai phía của áp lực này là Manager 1.0 và Manager 2.0.
Manager 1.0: Việc gì cũng phải đi qua mình
Manager 1.0 thường có một niềm tin ngầm: nếu việc không đi qua mình, mình sẽ mất kiểm soát.
Nên họ cố giữ mình ở giữa.
Team muốn nói chuyện với team khác thì báo mình trước. Junior muốn gửi update cho stakeholder thì gửi mình review trước. Một vấn đề nhỏ phát sinh thì thêm manager vào để “align”. Có thông tin mới thì manager giữ trong đầu, rồi đợi đến meeting mới nói.
Mô hình này có thể tạo cảm giác an toàn. Ít nhất là với manager.
Nhưng cái giá của nó là tốc độ.
Team chậm lại vì phải chờ. Người gần vấn đề nhất không được nói trực tiếp với người có thể giải quyết vấn đề. Thông tin bị bóp méo qua nhiều lớp. Một câu hỏi đáng lẽ xử lý trong 15 phút biến thành 3 ngày follow-up.
Trong nhiều công ty Việt Nam, mình thấy chuyện này không hiếm. Không hẳn vì ai xấu. Nhiều khi vì văn hóa làm việc đã quen như vậy. Thật ra cũng không chỉ công ty Việt Nam.
Nhiều khi bạn không muốn “vượt mặt” sếp. Bạn không muốn nhắn trực tiếp cho team khác vì sợ sai quy trình. Bạn không chắc mình có quyền quyết định tới đâu. Nên tốt nhất là cc manager vào hết.
Kết quả là manager trở thành nút thắt cổ chai. Và điều buồn cười là nhiều manager lại tưởng đó là dấu hiệu mình là quan trọng.
Nếu ngày nào bạn cũng phải approve mọi thứ, có thể bạn rất quan trọng. Nhưng cũng có thể bạn đang thiết kế một hệ thống mà không ai dám tự quyết.
Manager 2.0: Bối cảnh phải đến đúng người
Manager 2.0 nghĩ khác: họ không cố giữ mọi thông tin đi qua mình, họ cố làm cho bối cảnh đến đúng người, đúng lúc, với đủ độ rõ để người đó tự xử lý tốt hơn.
Một hình ảnh đáng suy nghĩ ở đây là cách Naval mô tả công ty Impossible của ông: như một “fully interconnected graph”, một mạng lưới mà mọi người có thể nói chuyện trực tiếp với nhau, thay vì mọi thứ chạy qua tầng tầng lớp lớp hierarchy. Ông cũng nói mô hình đó chỉ hoạt động nếu mỗi node trong mạng lưới đủ thông minh, đủ độc lập, và đủ khả năng tự tìm đường đến người mình cần nói chuyện.
Một team mạnh không nên vận hành như cái cây mà mọi nhánh đều phải đi qua thân cây ở giữa. Nó nên giống một mạng lưới hơn. Người gần vấn đề có thể tìm đúng người để giải quyết. AI có thể giúp họ đọc tài liệu nhanh hơn, hiểu code nhanh hơn, tóm tắt lịch sử issue nhanh hơn, và chuẩn bị câu hỏi tốt hơn.
Manager trong mô hình này không biến mất. Nhưng manager không còn là cái cổng.
Manager trở thành người thiết kế bối cảnh - context designer.
Ví dụ, thay vì nói: “Mọi update phải gửi qua anh trước,” manager có thể nói: “Nếu issue liên quan đến refund trên 5 triệu, CSKH nói trực tiếp với Finance và Product trong channel này. Format gồm 4 dòng: khách hàng là ai, impact là gì, quyết định cần ở đâu, deadline là khi nào. Anh chỉ vào khi có trade-off hoặc impact vượt quá quyền quyết định của team.”
Câu này nghe đơn giản, nhưng nó sẽ tạo ra ảnh hương rất nhiều. Bởi vì manager không còn giữ thông tin. Manager thiết kế đường đi cho thông tin.
AI làm manager giỏi mạnh hơn, và manager yếu lộ hơn
Mình không nghĩ AI tự động biến một manager trung bình thành manager giỏi.
AI giống một cái amplifier. Nó khuếch đại cách bạn đã và đang làm việc.
Nếu bạn đã có tư duy hệ thống, AI giúp bạn nhìn hệ thống nhanh hơn. Nếu bạn biết đặt câu hỏi tốt, AI giúp bạn kiểm tra nhiều giả thuyết hơn. Nếu bạn biết coaching team, AI giúp bạn chuẩn bị tình huống và tài liệu tốt hơn.
Nhưng nếu việc chính của bạn là forward message và nhắc deadline, AI làm được phần đó nhanh hơn bạn, rẻ hơn bạn, và không cần đi ngủ.
Đây là chỗ AI làm lộ ra Manager 1.0 nhanh nhất.
Manager sẽ không biến mất, nhưng định nghĩa sẽ đổi
Mình không thuộc nhóm tin rằng AI sẽ làm tất cả manager biến mất.
Ngược lại, mình nghĩ trong một thế giới nhiều thông tin hơn, tốc độ nhanh hơn, và công cụ mạnh hơn, manager giỏi sẽ càng quan trọng.
Nhưng “giỏi” ở đây không còn là nhớ nhiều nhất, họp nhiều nhất, hay đứng giữa nhiều luồng thông tin nhất.
Manager giỏi trong thời AI là người đặt câu hỏi tốt hơn, tạo context rõ hơn, giúp team tự quyết nhiều hơn, và tháo nghẽn ở cấp hệ thống thay vì chase từng task.
Nếu trước đây manager tạo giá trị bằng cách giữ thông tin, thì bây giờ manager tạo giá trị bằng cách làm cho thông tin được hiểu đúng và hành động đúng.
Đây là một sự thay đổi lớn. Và nó có thể hơi khó chịu với những ai quen làm manager theo kiểu “mọi thứ đi qua mình”.
Có thể câu hỏi không phải là:
“AI có thay manager không?”
Mà là:
“Khi AI làm phần trung chuyển thông tin rẻ đi rất nhiều, phần giá trị nào còn lại của mình thật sự đáng giá?”
Nếu câu trả lời là judgment, context, coaching, và tháo nghẽn, thì manager vẫn còn rất nhiều đất để tạo giá trị.
Nếu câu trả lời là forward message, gom report, và nhắc deadline, thì có lẽ AI không cần thay thế bạn ngay. Nó chỉ cần làm cho mọi người nhận ra phần đó không còn đắt như trước nữa.
Nếu bạn đang làm manager, bạn nghĩ phần nào trong công việc của mình sẽ được AI khuếch đại nhiều nhất? Và phần nào sẽ bị AI làm lộ ra nhiều nhất?
Comment chia sẻ với mình nha.
P.S. Bài tiếp theo mình sẽ viết cụ thể hơn về 5 nhóm việc manager có thể dùng AI mà không tạo thêm noise. Subscribe để nhận khi mình post nha.